Netcongestie belemmert de geplande gebiedsontwikkelingen in Nijmegen. Onzeker is hoe groot het effect de komende jaren is. Maatregelen om netcongestie tegen te gaan zijn mogelijk, maar dienen zich voor een groot deel nog te bewijzen en hebben financiële impact. De gemeente is afhankelijk van (nieuwe) regelgeving en de samenwerking met derden.
Het probleem van netcongestie in algemene zin
De druk op het elektriciteitsnet loopt op. In grote delen van het land is steeds minder ruimte in de netinfrastructuur om alle gewenste stroom te kunnen ‘transporteren’ op piekmomenten. De afgelopen paar jaar bleek uit meldingen van de netbeheerders TenneT en Liander dat ook voor Nijmegen netcongestie een belemmering vormt. De Nijmeegse ambities voor ontwikkeling van de stad en verduurzaming brengen meer stroomgebruik met zich mee; er is meer behoefte aan nieuwe aansluitingen op het stroomnet, of uitbreiding van het vermogen bij bestaande aansluitingen. Het probleem is dat netbeheerders niet tijdig verzwaringen in de netinfrastructuur kunnen uitvoeren. Dit geldt in het bijzonder voor investeringen in het hoogspanningsnet van het gebied Flevopolder-Gelderland-Utrecht (FGU). Eind 2022 is daarom voor grootverbruik een stop ingegaan op het toekennen door de netbeheerder van nieuw transportvermogen, of uitbreiding ervan. Verzoeken voor (extra) stroomtransport-contracten staan sindsdien in een wachtrij.
In 2024 en 2025 zijn zowel door netbeheerders, rijk en provincie als de gemeente kaders en actieplannen opgesteld. Deze zijn gericht op het tegengaan van netcongestie en het tussentijds omgaan met de beperkte netcapaciteit. Bij het opstellen en uitwerken van maatregelen blijkt de gemeente sterk afhankelijk te zijn van de medewerking van derden, zoals netbeheerder Liander, provincie, ontwikkelaars, woningcorporaties en andere vastgoedeigenaren.
Risico’s vanuit recente ontwikkelingen (stand 1 maart 2026)
Een aantal zeer recente bovengemeentelijke ontwikkelingen bij het tegengaan van netcongestie zorgt in 2026 voor onzekerheid voor het meerjarenperspectief op de grondexploitaties:
- Vertraging FGU-congestiemaatregelen. Juni 2025 meldde TenneT vertraging in de afronding van de netverzwaring in het FGU-gebied: van 2029 naar 2033, mogelijk 2035. Tot die tijd kunnen niet alle geplande functies worden voorzien van stroom. De netbeheerders zetten maatregelen in om met de bestaande netcapaciteit zoveel mogelijk de groei van elektriciteitsverbruik op piekmomenten aan te kunnen. Op 12 februari jongstleden waarschuwde TenneT dat dit maatregelenpakket onvoldoende snel tot resultaat leidt; zonder extra interventies kan vanaf zomer 2026 een aansluitstop in het FGU-gebied noodzakelijk zijn. Er is dan voor langere tijd geen stroom beschikbaar voor nieuwe projecten.
- Veranderende regels voor het toekennen van prioriteit . De Autoriteit Consument & Markt (ACM) regelt in welke volgorde de netbeheerders de aangevraagde transportverzoeken voor elektriciteit mogen toekennen. Dat gebeurt met het kader ‘maatschappelijk prioriteren’. Dit ACM-kader is vanaf 1 januari 2026 aangescherpt. Het grootste gevolg is dat niet alleen grootverbruik, maar ook kleinverbruik in de loop van dit jaar onder dit kader gaat vallen. Dit betekent dat ook aanvragen voor kleinverbruik in een wachtrij komen. Ontwikkelaars en gemeenten kunnen prioriteit aanvragen. De systematiek hiervoor wordt in de eerste helft van 2026 uitgewerkt en treedt naar verwachting in de tweede helft van 2026 in werking. Welke voorwaarden gaan gelden is nog deels onduidelijk.
- Normering door de provincie . De provincies Flevoland, Gelderland en Utrecht hebben samen het voornemen om regels in te stellen in hun Omgevingsverordeningen, om de beperkte netcapaciteit zo goed mogelijk te benutten. Bedoeling van de provincies is vanaf 2027 een prestatienorm in te voeren voor woningbouwprojecten; bouwers moeten met netbewuste maatregelen in de schil van het vastgoed en voor het warmtesysteem onder een zogeheten netcapaciteitsplafond blijven. Deze maatregelen brengen meerkosten met zich mee. Aanvullend wil de provincie Gelderland een plicht invoeren voor gemeenten om een omgevingsprogramma op te stellen, om aan te geven welke projecten prioriteit hebben.
Deze regels zijn in het voorjaar van 2026 als ontwerp bekend. Niet zeker is dan wat in het najaar het definitieve provinciebesluit zal zijn over de inhoud van regels en wanneer ze precies in werking treden. Vanuit onze regio en door ons als gemeente is een zienswijze ingediend op deze ontwerp-instructieregels: Het aansturen van de provincie op netbewuste nieuwbouw vergroot weliswaar de kans om de woningbouwopgave daadwerkelijk te kunnen (blijven) realiseren, maar de ontwerp-regels worden nog te onduidelijk geacht en er zijn zorgen over de werkbaarheid in de praktijk. Bij de ontwerp-regels over het prioriteren in Gelderland met omgevingsprogramma’s is de zienswijze dat de noodzaak onvoldoende onderbouwd is en dat het zicht ontbreekt op een doelmatige, proportionele en uitvoerbare aanpak.
Gemeentelijke inzet
Sinds het voorjaar van 2024 is er een gemeentelijke aanpak, met het door het college vastgestelde masterplan netcongestie en de Lokale Energiestrategie, vastgesteld door de gemeenteraad in januari 2025. De aanpak kent drie sporen:
- faciliteren van de benodigde verzwaring van het stroomnet;
- inzet van oplossingen om het bestaande net beter te benutten;
- wanneer nodig prioriteren van gemeentelijke plannen.
Specifieke activiteiten vanuit de gemeentelijke aanpak en de recente ontwikkelingen, met rechtstreekse uitwerking voor het Meerjarenperspectief Grondexploitaties:
- Om in te kunnen spelen op de nieuwe regels van ACM en provincie komt er voor de zomer van 2026 een aanpak, op basis van een risico-/impactanalyse en afstemming met diverse stakeholders. Communicatie binnen de gemeentelijke organisatie als ook naar ontwikkelende partijen is onderdeel van de aanpak. Concreet worden voorbereidingen getroffen om op tijd de juiste prioriteitsaanvragen te kunnen doen, planontwikkelingen tijdig bij te kunnen sturen en zo goed mogelijk voorbereid te zijn op een eventuele aansluitstop. Bij de normering voor netbewuste nieuwbouw bereidt de gemeente zich voor op de eigen publiekrechtelijke rol in het kader van Omgevingsrecht (aanpassing van het Omgevingsplan / toetsing bij vergunningverlening).
- In 2025 is gestart met een verkenning om ‘netbewust bouwen’ als ontwikkelconcept voor Winkelsteeg toe te passen. December 2025 heeft Liander Winkelsteeg aangewezen als pilotgebied om met een netbudget voor de gehele gebiedsontwikkeling te werken. Het gaat om maatregelen op gebieds- en vastgoedniveau om de ontwikkeling energiezuiniger te maken, met minder netbelasting op piekmomenten. Bedoeling is in het voorjaar als gemeente een overeenkomst met Liander te kunnen sluiten voor deze aanpak.
- Voor bedrijventerrein De Grift wordt in de eerste helft van 2026 samen met de Nijmeegse energiecoöperatie WPN nader verkend of een netonafhankelijk energiesysteem mogelijk is, om bedrijfskavels te kunnen uitgeven ondanks netcongestie. Bij een positieve uitkomst volgt in de tweede helft van 2026 het ontwerpen van het systeem, inclusief opzet van de organisatiestructuur.